SEJARAH NEGERI SEMBILAN YANG ASAL: BAGAIMANA KLANG, SEGAMAT DAN NANING TERPISAH DARIPADANYA?

1. PENGENALAN: BENARKAH NEGERI SEMBILAN PERNAH LEBIH BESAR DARIPADA SEKARANG?

Apabila menyebut Negeri Sembilan, kebanyakan rakyat Malaysia akan membayangkan sebuah negeri di pantai barat Semenanjung Malaysia yang bersempadan dengan Selangor, Pahang, Johor dan Melaka. Negeri ini terkenal dengan Adat Perpatih, institusi Yang di-Pertuan Besar, empat orang Undang yang memegang peranan penting dalam adat pemerintahan, serta sejarah kedatangan masyarakat Minangkabau dari Sumatera Barat.

Namun begitu, terdapat satu bahagian sejarah Negeri Sembilan yang tidak begitu diketahui oleh masyarakat umum. Pada suatu ketika, nama Negeri Sembilan bukan sahaja dikaitkan dengan kawasan yang kini berada dalam sempadan negeri tersebut, malah digunakan untuk merujuk kepada suatu persekutuan wilayah yang lebih luas. Wilayah yang disenaraikan dalam sejarah persekutuan awal itu termasuk Segamat, Naning, Rembau, Sungai Ujong, Johol, Jelebu, Hulu Pahang, Jelai dan Klang.

Maklumat ini turut dinyatakan dalam Gazetir Negeri Sembilan Darul Khusus 2022, yang diterbitkan melalui Jawatankuasa Kebangsaan Nama Geografi Malaysia. Berdasarkan penerangan sejarah dalam dokumen tersebut, nama Negeri Sembilan mula digunakan pada abad ke-16 untuk merujuk kepada persekutuan wilayah yang dibuka oleh masyarakat Minangkabau di Semenanjung Tanah Melayu. Sumber yang sama menjelaskan bahawa saiz Negeri Sembilan pada hari ini lebih kecil berbanding wilayah yang dikaitkan dengan Negeri Sembilan yang asal.

Persoalan yang menarik ialah bagaimana kawasan yang terletak di tempat berlainan, termasuk Klang yang kini berada di Selangor, Segamat yang berada di Johor dan Naning yang berada di Melaka, boleh dikaitkan dengan sejarah Negeri Sembilan?

Jawapannya berkait dengan keadaan politik Semenanjung Tanah Melayu sebelum wujudnya sempadan negeri moden. Pada zaman tersebut, kawasan pemerintahan tidak semestinya mempunyai sempadan tetap seperti yang kita kenali hari ini. Hubungan antara sesebuah wilayah dengan kerajaan tertentu boleh terbentuk melalui adat, keturunan, penghijrahan penduduk, pengiktirafan pembesar, hubungan naungan dan kesetiaan politik.

Oleh itu, sejarah perubahan wilayah ini tidak boleh difahami dengan hanya melihat peta Malaysia pada hari ini. Kita perlu meneliti bagaimana masyarakat Melayu membentuk petempatan, bagaimana pembesar tempatan mentadbir wilayah masing-masing, bagaimana hubungan dengan Kesultanan Johor berkembang dan bagaimana campur tangan British kemudian mengubah susunan pentadbiran tradisional.

Perkara paling penting ialah memahami bahawa Klang, Segamat dan Naning tidak semestinya terpisah daripada Negeri Sembilan melalui proses yang sama. Sejarah setiap wilayah mempunyai latar belakang tersendiri.

2. ASAL USUL NEGERI SEMBILAN DAN KEDATANGAN MASYARAKAT MINANGKABAU

Untuk memahami sejarah Negeri Sembilan yang asal, kita perlu kembali kepada penghijrahan masyarakat Minangkabau dari Sumatera Barat ke Semenanjung Tanah Melayu.

Menurut penerangan dalam gazetir rasmi geografi Negeri Sembilan, masyarakat Minangkabau mula tiba melalui Melaka dan sampai ke kawasan Rembau sekitar awal abad ke-14. Kedatangan mereka menyumbang kepada pembentukan masyarakat tempatan melalui percampuran penduduk, hubungan kekeluargaan dan perkembangan petempatan baharu.

Masyarakat Minangkabau membawa bersama tradisi, bahasa, hubungan kekeluargaan dan amalan adat dari tempat asal mereka. Antara warisan yang kemudiannya mempunyai pengaruh besar di Negeri Sembilan ialah Adat Perpatih, iaitu sistem adat yang menekankan hubungan suku, keturunan sebelah ibu dalam pewarisan tertentu dan peranan pemimpin adat dalam masyarakat.

Walau bagaimanapun, masyarakat yang berhijrah tidak semestinya terus membentuk sebuah negeri bersatu dengan sempadan dan kerajaan pusat seperti negeri moden. Pada peringkat awal, mereka membina petempatan dan komuniti di beberapa kawasan. Setiap kawasan mempunyai pemimpin serta aturan tempatan yang berkembang mengikut keadaan masyarakatnya.

Lama-kelamaan, wilayah yang mempunyai hubungan sejarah, adat dan penduduk yang saling berkait membentuk rangkaian politik yang lebih luas. Hubungan antara wilayah ini tidak semestinya bermaksud semua kawasan diperintah secara langsung oleh seorang raja yang mempunyai kuasa mutlak ke atas keseluruhan wilayah.

Dalam sistem tradisional Melayu, seseorang penghulu atau pembesar boleh mempunyai kuasa besar di kawasan sendiri, sedangkan hubungan dengan kerajaan yang lebih tinggi bergantung pada keadaan politik dan pengiktirafan tertentu. Sesebuah wilayah juga boleh mengekalkan adat serta struktur kepimpinannya walaupun mempunyai hubungan naungan dengan kerajaan lain.

Keadaan seperti inilah yang membantu menjelaskan bagaimana wilayah yang berjauhan antara satu sama lain boleh dikaitkan dalam sejarah awal Negeri Sembilan.

Perlu diingat bahawa catatan mengenai abad ke-14 dan ke-16 perlu ditafsirkan berdasarkan sifat sumber sejarah yang tersedia. Tarikh kedatangan awal masyarakat, pembentukan petempatan dan penggunaan nama sesebuah persekutuan tidak semestinya merujuk kepada satu peristiwa tunggal yang berlaku pada tarikh yang tepat.

Sejarah wilayah tradisional lazimnya terbentuk secara beransur-ansur melalui penghijrahan, hubungan politik dan perubahan kepimpinan selama beberapa generasi.

3. APAKAH MAKSUD NEGERI SEMBILAN YANG ASAL?

Istilah Negeri Sembilan yang asal merujuk kepada gambaran sejarah tentang persekutuan wilayah yang dikaitkan dengan masyarakat Minangkabau di Semenanjung Tanah Melayu.

Sembilan wilayah yang disenaraikan dalam sumber sejarah geografi tersebut ialah:

1. Segamat, yang kini menjadi sebahagian daripada Johor.
2. Naning, yang kini menjadi sebahagian daripada Melaka.
3. Rembau, yang kini berada dalam Negeri Sembilan.
4. Sungai Ujong, yang kini berada dalam Negeri Sembilan.
5. Johol, yang kini berada dalam Negeri Sembilan.
6. Jelebu, yang kini berada dalam Negeri Sembilan.
7. Hulu Pahang, yang kini berada dalam Pahang.
8. Jelai, yang kini berada dalam Pahang.
9. Klang, yang kini menjadi sebahagian daripada Selangor.

Senarai ini bersumberkan Gazetir Negeri Sembilan Darul Khusus 2022, yang merujuk kepada maklumat sejarah daripada Lembaga Muzium Negeri Sembilan.

Senarai tersebut penting kerana ia menunjukkan bahawa nama Negeri Sembilan pada peringkat awal mempunyai lingkungan sejarah yang lebih luas daripada sempadan negeri moden.

Walau bagaimanapun, kita perlu berhati-hati ketika mentafsir maksud perkataan persekutuan. Ia tidak semestinya bermaksud sembilan buah negeri berdaulat yang mempunyai kerajaan pusat, perlembagaan bertulis dan sempadan yang dipersetujui seperti dalam sistem persekutuan moden.

Pada zaman tersebut, perkataan negeri, luak, wilayah dan kawasan pemerintahan boleh membawa pengertian yang berbeza mengikut konteks sejarah. Hubungan antara wilayah mungkin berdasarkan persamaan adat, asal usul penduduk, pengiktirafan pemimpin atau hubungan politik dengan kerajaan yang lebih besar.

Oleh sebab itu, senarai sembilan wilayah tersebut lebih tepat digunakan sebagai gambaran tentang lingkungan sejarah persekutuan awal Negeri Sembilan, bukannya bukti bahawa keseluruhan kawasan berkenaan sentiasa ditadbir sebagai satu negeri moden yang berpusat di satu ibu negeri.

Perbezaan ini penting untuk mengelakkan salah faham. Sesuatu kawasan boleh mempunyai hubungan sejarah dengan Negeri Sembilan tanpa semestinya menjadi sebahagian daripada wilayah pentadbiran Negeri Sembilan pada setiap zaman.

4. HUBUNGAN NEGERI SEMBILAN DENGAN KESULTANAN MELAYU MELAKA DAN KESULTANAN JOHOR

Perkembangan awal Negeri Sembilan juga tidak dapat dipisahkan daripada sejarah Kesultanan Melayu Melaka dan Kesultanan Johor.

Menurut sejarah rasmi Kerajaan Negeri Sembilan, wilayah yang membentuk Negeri Sembilan mempunyai hubungan dengan Kesultanan Melayu Melaka pada sekitar abad ke-15 hingga ke-16. Selepas kejatuhan Melaka kepada Portugis pada tahun 1511, perkembangan politik di rantau ini berubah dan kemunculan Kesultanan Johor pada abad ke-17 memberikan pengaruh baharu terhadap kawasan-kawasan berkenaan.

Kesultanan Johor muncul sebagai salah satu kuasa penting di Semenanjung Tanah Melayu selepas kejatuhan Melaka. Hubungan politik dengan Johor memberi kesan kepada pelbagai wilayah, termasuk kawasan yang mempunyai masyarakat Minangkabau dan sistem pemerintahan adat.

Dalam sejarah Negeri Sembilan, hubungan ini sering diterangkan melalui perbilangan adat:

Beraja di Johor,

Bertali ke Siak,

Bertuan ke Minangkabau.

Perbilangan tersebut menggambarkan hubungan politik dan tradisi yang menghubungkan Negeri Sembilan dengan Johor, Siak dan Minangkabau. Namun, ungkapan adat tidak seharusnya dibaca sebagai dokumen sempadan moden atau bukti bahawa setiap wilayah yang dikaitkan dengan Negeri Sembilan berada di bawah bentuk pemerintahan yang sama pada setiap zaman.

Dalam struktur pemerintahan tradisional Negeri Sembilan, penghulu dan pemimpin tempatan mempunyai peranan penting dalam mentadbir kawasan masing-masing. Pemimpin ini dibantu oleh Lembaga dan Buapak dalam susunan adat tertentu.

Sistem tersebut menunjukkan bahawa pentadbiran tempatan mempunyai kepentingan yang besar. Kuasa seorang raja atau kerajaan yang lebih tinggi tidak semestinya menghapuskan semua kuasa pemimpin adat di peringkat wilayah.

Keadaan ini turut membantu menjelaskan mengapa hubungan antara wilayah boleh berubah dari semasa ke semasa. Apabila pengaruh sesebuah kerajaan semakin lemah, pembesar tempatan mungkin memperoleh lebih banyak ruang untuk menentukan pentadbiran sendiri atau menjalin hubungan baharu dengan kuasa politik lain.

Sebaliknya, apabila sebuah kerajaan berjaya mengukuhkan kedudukannya, wilayah yang sebelumnya mempunyai hubungan lebih longgar boleh dimasukkan ke dalam lingkungan pentadbiran yang lebih tersusun.

Dalam konteks Klang, Segamat dan Naning, perubahan hubungan politik seperti ini merupakan sebahagian daripada latar belakang yang perlu difahami. Namun, setiap wilayah mempunyai kronologi tersendiri dan tidak boleh dianggap terpisah daripada Negeri Sembilan melalui satu keputusan serentak.

5. MENGAPA KLANG PERNAH DIKAITKAN DENGAN NEGERI SEMBILAN?

Klang merupakan salah satu wilayah yang disenaraikan sebagai sebahagian daripada lingkungan Negeri Sembilan yang asal. Perkara ini turut dinyatakan oleh Majlis Bandaraya Diraja Klang dalam penerangan sejarah pentadbirannya. Menurut sumber tersebut, Klang pernah berada di bawah beberapa kerajaan dan mempunyai hubungan dengan Negeri Sembilan yang asal sebelum berada di bawah pemerintahan Kesultanan Selangor mulai November 1766.

Klang mempunyai kedudukan yang penting kerana lokasinya berhampiran muara sungai dan Selat Melaka. Sungai Klang menyediakan laluan untuk pergerakan manusia dan barangan dari kawasan pedalaman ke pantai. Kedudukan ini membantu menjadikan Klang sebagai petempatan dan kawasan perdagangan yang bernilai.

Sejarah Klang jauh lebih lama daripada pembentukan sempadan negeri moden. Sumber rasmi Majlis Bandaraya Diraja Klang menyatakan bahawa kawasan ini pernah dikaitkan dengan kerajaan Sriwijaya, Majapahit, Kesultanan Melayu Melaka dan Kerajaan Johor Lama. Sumber yang sama turut menyebut bahawa catatan berkaitan Klang muncul dalam sumber sejarah Asia Timur dan karya sastera Jawa.

Klang juga mempunyai sistem pemerintahan tradisional yang tersendiri. Pada zaman Kerajaan Johor Lama, Dato' Engku Klang dikaitkan dengan pentadbiran kawasan Klang Darat sebagai wakil Sultan Johor Lama. Pada masa yang sama, terdapat wakil yang dikaitkan dengan Pagaruyung dan masyarakat Minangkabau dalam pentadbiran kawasan Klang Pantai.

Kewujudan pemimpin dan tradisi pemerintahan yang berbeza ini menunjukkan bahawa sejarah Klang tidak boleh diringkaskan sebagai kawasan yang sentiasa berada di bawah satu kerajaan yang sama. Hubungan politiknya berubah mengikut zaman, sementara institusi tempatan terus memainkan peranan dalam masyarakat.

Hubungan Klang dengan masyarakat Minangkabau merupakan salah satu unsur yang membantu menjelaskan kaitannya dengan sejarah Negeri Sembilan yang asal. Namun, hubungan masyarakat dan adat tidak semestinya bermaksud Klang merupakan sebahagian daripada Negeri Sembilan moden atau mempunyai status yang sama seperti luak-luak yang kini berada dalam Negeri Sembilan.

Persoalan yang lebih tepat ialah bagaimana Klang, sebagai wilayah yang mempunyai sejarah pemerintahan tersendiri, akhirnya menjadi sebahagian daripada Kesultanan Selangor.

6. BAGAIMANA KLANG AKHIRNYA MENJADI SEBAHAGIAN DARIPADA SELANGOR?

Perubahan kedudukan Klang berkait rapat dengan perkembangan Kesultanan Selangor pada abad ke-18.

Menurut sejarah rasmi pentadbiran Klang, kawasan tersebut berada di bawah pemerintahan Kesultanan Selangor mulai November 1766. Peristiwa ini menandakan satu perkembangan penting dalam sejarah politik Klang kerana hubungannya dengan pemerintahan Selangor menjadi asas kepada kedudukannya pada zaman berikutnya.

Walau bagaimanapun, tarikh tersebut perlu ditafsirkan secara tepat. Ia menunjukkan perubahan dalam hubungan pemerintahan Klang, tetapi tidak semestinya bermaksud seluruh wilayah Negeri Sembilan yang asal dibubarkan pada tahun yang sama.

Sebaliknya, perubahan ini memperlihatkan bagaimana satu wilayah boleh masuk ke dalam lingkungan pemerintahan kerajaan yang berbeza daripada hubungan politik yang dikaitkan dengannya sebelum itu.

Kesultanan Selangor berkembang sebagai kerajaan Melayu yang mempunyai struktur pemerintahan sendiri. Apabila kedudukannya semakin kukuh, Klang menjadi sebahagian daripada wilayah yang diperintah oleh sultan Selangor.

Hubungan ini kemudiannya diperkukuh oleh perkembangan ekonomi dan politik. Klang mempunyai sumber semula jadi dan laluan perdagangan yang penting, khususnya berkaitan dengan kegiatan perlombongan bijih timah di kawasan pedalaman.

Pada abad ke-19, perebutan kuasa dan hasil ekonomi menyumbang kepada tercetusnya Perang Klang, yang berlangsung antara tahun 1866 hingga 1874. Konflik ini melibatkan kelompok pembesar dan penyokong yang bersaing untuk menguasai kawasan tersebut. Selepas konflik berkenaan, British memperluas campur tangan dalam pentadbiran Selangor dan menempatkan seorang Residen di Klang pada tahun 1875.

Perkembangan ini menunjukkan bahawa kedudukan Klang pada zaman moden dibentuk oleh beberapa lapisan sejarah: hubungan dengan kerajaan terdahulu, perkembangan Kesultanan Selangor, persaingan ekonomi dan politik, serta campur tangan British.

Oleh itu, tidak tepat untuk mengatakan Klang terpisah daripada Negeri Sembilan hanya kerana satu peperangan tertentu atau satu perjanjian yang membahagikan sembilan wilayah tersebut secara serentak. Bukti yang tersedia menunjukkan perubahan hubungan pemerintahan secara berperingkat, dengan November 1766 sebagai tarikh penting dalam sejarah Klang di bawah Kesultanan Selangor.

7. SEGAMAT: WILAYAH YANG KINI MENJADI SEBAHAGIAN DARIPADA JOHOR

Segamat merupakan wilayah kedua yang sering disebut apabila membincangkan Negeri Sembilan yang asal.

Menurut Gazetir Negeri Sembilan Darul Khusus 2022, Segamat disenaraikan sebagai salah satu wilayah yang dikaitkan dengan persekutuan awal Negeri Sembilan, tetapi kini menjadi sebahagian daripada Johor.

Kedudukan Segamat di bahagian utara Johor menjadikannya kawasan yang penting dari sudut hubungan antara wilayah. Daerah ini bersempadan dengan Negeri Sembilan di utara dan Pahang di timur. Kedudukannya membantu menghubungkan kawasan pedalaman dengan bahagian lain di Semenanjung Tanah Melayu.

Untuk memahami sejarah Segamat, kita perlu membezakan antara kedudukan geografinya dengan hubungan politik yang pernah wujud pada zaman tradisional.

Dalam masyarakat Melayu awal, wilayah yang mempunyai penduduk dengan asal usul atau adat yang berkait tidak semestinya berada di bawah sempadan pentadbiran yang sama. Sebuah kawasan boleh mempunyai hubungan dengan masyarakat Minangkabau, tetapi pada masa yang sama menjalin hubungan pemerintahan dengan kerajaan Melayu yang lain.

Oleh sebab itu, penyertaan Segamat dalam senarai Negeri Sembilan yang asal tidak semestinya bermaksud seluruh daerah Segamat pada hari ini pernah menjadi sebahagian daripada Negeri Sembilan moden. Sempadan daerah dan negeri yang digunakan sekarang berkembang dalam konteks sejarah yang berbeza.

Kita juga perlu berhati-hati untuk tidak menyimpulkan bahawa Segamat dipindahkan daripada Negeri Sembilan kepada Johor melalui satu penyerahan wilayah yang khusus, melainkan terdapat dokumen sejarah yang dapat mengesahkan peristiwa tersebut.

Sumber geografi rasmi yang dirujuk mengesahkan kaitan Segamat dengan persekutuan awal dan kedudukannya sekarang di Johor. Namun, maklumat itu sahaja tidak menetapkan satu tarikh khusus atau satu perjanjian tunggal yang menyebabkan Segamat terpisah daripada persekutuan tersebut.

Dengan kata lain, sejarah Segamat lebih wajar diterangkan sebagai sebahagian daripada perubahan hubungan politik dan pentadbiran wilayah tradisional, bukannya sebagai satu peristiwa kehilangan wilayah yang telah dikenal pasti tarikhnya.

8. APAKAH YANG MENYEBABKAN SEGAMAT BERADA DI BAWAH JOHOR?

Persoalan tentang bagaimana Segamat akhirnya menjadi sebahagian daripada Johor perlu dijawab dengan mengambil kira perkembangan politik di selatan Semenanjung Tanah Melayu.

Kesultanan Johor muncul sebagai kuasa penting selepas kejatuhan Melaka kepada Portugis pada tahun 1511. Pada abad-abad berikutnya, Johor mempunyai hubungan dengan pelbagai kawasan di Semenanjung, termasuk wilayah yang mempunyai komuniti dan tradisi tempatan tersendiri. Hubungan Negeri Sembilan dengan Johor juga direkodkan dalam sejarah rasmi Negeri Sembilan.

Dalam keadaan politik tradisional, hubungan sesebuah wilayah dengan kerajaan yang lebih besar boleh berubah tanpa semestinya melibatkan pemindahan penduduk atau penghapusan adat setempat. Sesebuah wilayah boleh mengekalkan komuniti dan amalan tradisionalnya walaupun berada di bawah pengaruh kerajaan lain.

Keadaan seperti ini berbeza daripada pemindahan sempadan negeri moden yang lazimnya direkodkan melalui undang-undang, perjanjian atau keputusan pentadbiran rasmi.

Bagi Segamat, fakta bahawa wilayah tersebut disenaraikan dalam persekutuan awal Negeri Sembilan dan kini berada di Johor menunjukkan perubahan dalam susunan politik wilayah dari masa ke masa. Namun, untuk menentukan dengan tepat bila dan bagaimana perubahan itu berlaku, kita memerlukan kajian yang lebih khusus tentang sejarah Segamat, hubungan pembesarnya dengan Johor dan perkembangan sempadan pentadbiran Johor.

Oleh itu, tidak wajar menetapkan satu tarikh tertentu sebagai tarikh Segamat “keluar” daripada Negeri Sembilan tanpa sokongan dokumen yang jelas.

Kesimpulan yang lebih selamat ialah Segamat mempunyai tempat dalam sejarah wilayah Negeri Sembilan yang awal, tetapi perkembangan politik dan pentadbiran kemudian meletakkannya dalam lingkungan Johor. Hubungan sejarah tersebut tidak mengubah kedudukan Segamat sebagai sebahagian daripada Johor pada hari ini.

9. NANING: WILAYAH MELAYU YANG MEMPUNYAI HUBUNGAN RAPAT DENGAN NEGERI SEMBILAN

Berbanding Segamat, sejarah Naning mempunyai satu peristiwa yang sangat penting dan lebih jelas dari segi kronologi, iaitu Perang Naning pada tahun 1831–1832.

Naning terletak di kawasan yang kini menjadi sebahagian daripada Melaka, berhampiran sempadan Negeri Sembilan. Kawasan ini mempunyai sejarah pemerintahan tradisional tersendiri dan hubungan yang kuat dengan masyarakat Minangkabau serta Adat Perpatih.

Lembaga Adat Perpatih Naning menerangkan bahawa Naning merupakan salah satu wilayah yang membentuk persekutuan Negeri Sembilan pada abad ke-16. Menurut sumber tersebut, masyarakat Minangkabau mula meneroka Naning selepas berhijrah dari Sumatera Barat, dan kawasan itu kemudiannya membentuk tradisi pemerintahan serta adat yang tersendiri.

Naning diperintah oleh seorang penghulu yang mempunyai kedudukan penting dalam masyarakat. Pemimpin ini tidak sekadar menjalankan fungsi pentadbiran, malah berkait dengan adat, hubungan suku dan kuasa tradisional masyarakat tempatan.

Oleh sebab itu, Naning tidak boleh dianggap sekadar sebuah daerah kecil yang tidak mempunyai identiti politik tersendiri. Sebelum pentadbiran kolonial mengukuhkan kuasanya, Naning mempunyai struktur kepimpinan dan tradisi pemerintahan yang berakar dalam masyarakat tempatan.

Hubungan Naning dengan Negeri Sembilan pula memperlihatkan bahawa lingkungan sejarah persekutuan awal tidak semestinya sama dengan sempadan pentadbiran negeri moden. Walaupun Naning mempunyai hubungan sejarah dengan Negeri Sembilan, ia akhirnya berada di bawah pentadbiran Melaka.

Perubahan tersebut mempunyai kronologi yang lebih jelas berbanding Segamat, terutamanya melalui konflik antara penghulu Naning, Dato' Dol Said, dengan pihak British pada awal abad ke-19.

10. DATO' DOL SAID DAN KEDUDUKAN NANING PADA AWAL ABAD KE-19

Tokoh paling terkenal dalam sejarah Naning ialah Dato' Dol Said, yang dikenali sebagai penghulu Naning ketika penentangan terhadap British berlaku.

Menurut rekod rasmi Majlis Perbandaran Alor Gajah, Dato' Dol Said berasal daripada suku Semelenggang dan menjadi penghulu Naning selepas kematian Dato' Anjak. Beliau memegang kedudukan sebagai pemimpin Naning pada awal abad ke-19.

Pada masa tersebut, pihak British telah mengambil alih Melaka daripada Belanda dalam konteks perubahan kuasa kolonial di rantau ini. British kemudian berusaha mengukuhkan pentadbiran dan menguatkuasakan peraturan cukai serta pentadbiran tanah di kawasan yang dianggap berada di bawah bidang kuasanya.

Masalah timbul apabila British menganggap Naning sebagai sebahagian daripada Melaka yang ditadbirnya, sedangkan Dato' Dol Said mempertahankan kedudukan Naning sebagai wilayah yang mempunyai hak pemerintahan tersendiri.

Pertikaian ini bukan semata-mata mengenai jumlah cukai yang perlu dibayar. Ia turut melibatkan persoalan kuasa: siapakah yang mempunyai hak untuk menentukan peraturan, memungut hasil dan mengawal pentadbiran Naning?

Dari sudut British, Naning perlu mematuhi sistem pentadbiran Melaka. Dari sudut Dato' Dol Said pula, pihak luar tidak sepatutnya mengenakan tuntutan tersebut tanpa mengiktiraf kedudukan tradisional Naning.

Pertentangan ini akhirnya membawa kepada peperangan. Peristiwa tersebut menjadi salah satu contoh penting tentang bagaimana peluasan kuasa kolonial British bertembung dengan pemerintahan tradisional Melayu.

Sejarah Naning juga memperlihatkan bahawa hubungan adat dan politik antara Naning dengan wilayah sekitarnya tidak semestinya menjamin kesatuan tindakan ketika berhadapan dengan kuasa luar. Dalam konflik yang menyusul, hubungan antara pembesar Melayu turut dipengaruhi oleh kepentingan dan persaingan masing-masing.

11. PERANG NANING 1831: PENENTANGAN TERHADAP BRITISH

Perang Naning pertama berlaku pada tahun 1831 apabila Dato' Dol Said menolak tuntutan British supaya Naning membayar cukai bersamaan satu persepuluh daripada hasil pertanian.

Menurut rekod Majlis Perbandaran Alor Gajah, British menganggap Naning sebagai sebahagian daripada Melaka dan berpendapat peraturan pentadbiran Melaka perlu dikuatkuasakan di kawasan tersebut. Dato' Dol Said pula mempertahankan pendirian bahawa Naning mempunyai kedudukan tersendiri dan tidak wajib menerima tuntutan British sebagaimana yang dikenakan.

Penentangan tersebut menyebabkan British menghantar pasukan untuk menyerang Naning. Namun, dalam perang pertama pada tahun 1831, pasukan British mengalami kekalahan di tangan Dato' Dol Said dan pengikutnya.

Kemenangan itu menunjukkan bahawa masyarakat tempatan mampu mengatur penentangan terhadap kuasa kolonial, khususnya apabila mereka mempunyai pengetahuan tentang kawasan sendiri dan sokongan daripada pihak yang bersetuju dengan perjuangan mereka.

Dato' Dol Said turut mendapat sokongan daripada sebahagian masyarakat Melayu dan pemimpin di kawasan sekitar. Hubungan ini penting kerana Naning tidak berdiri sepenuhnya terasing daripada wilayah jiran. Pergerakan manusia, hubungan kekeluargaan, adat dan kepentingan politik mewujudkan rangkaian sokongan yang boleh digerakkan ketika konflik berlaku.

Walau bagaimanapun, kemenangan pada tahun 1831 tidak menamatkan pertikaian. British masih berhasrat mengukuhkan penguasaannya terhadap Naning dan menganggap kekalahan pertama sebagai halangan yang perlu diatasi.

Oleh itu, British melancarkan serangan sekali lagi pada tahun berikutnya. Kali ini, keadaan politik dan sokongan di sekeliling Naning berubah, lalu membawa kepada kekalahan yang akhirnya mengubah kedudukan pentadbiran wilayah tersebut.

12. PERANG NANING 1832: KEKALAHAN DATO' DOL SAID

Pada tahun 1832, British melancarkan serangan kedua terhadap Naning. Serangan ini lebih berjaya kerana British mendapat sokongan daripada pihak yang sebelum itu mempunyai hubungan dengan kawasan berkenaan.

Menurut rekod Majlis Perbandaran Alor Gajah, British menerima bantuan daripada kira-kira 600 hulubalang yang dikaitkan dengan Yamtuan Muda Raja Ali dari Rembau. Pada Mac 1832, pasukan British yang diketuai Kolonel Herbert berjaya menawan Taboh, pusat pentadbiran Naning.

Kejayaan menawan Taboh merupakan titik perubahan yang penting. Apabila pusat pentadbiran Naning jatuh, Dato' Dol Said kehilangan kedudukan strategiknya untuk meneruskan perjuangan dalam keadaan yang sama seperti sebelumnya.

Beliau berundur ke Seri Menanti dan kemudiannya menyerah diri kepada British selepas rundingan. Menurut rekod rasmi yang sama, beliau diberikan pencen dan sebuah rumah di Melaka, sementara Naning dimasukkan ke dalam pentadbiran Melaka.

Peristiwa ini penting untuk memahami bagaimana Naning akhirnya terpisah daripada lingkungan sejarah Negeri Sembilan yang asal dari sudut pentadbiran.

Namun, perlu dijelaskan bahawa kekalahan Naning pada tahun 1832 bukan semestinya bermaksud hubungan adat dan sejarah antara masyarakat Naning dengan Negeri Sembilan terhapus serta-merta. Sebaliknya, perubahan yang paling nyata ialah pengambilalihan kuasa pentadbiran oleh British dan penyusunan semula kedudukan Naning dalam sistem kolonial Melaka.

Dengan kata lain, perang tersebut mengubah kuasa pemerintahan Naning secara langsung. Ia tidak menghapuskan semua unsur budaya, adat dan hubungan kekeluargaan yang telah terbentuk sejak beberapa generasi sebelumnya.

13. APA YANG BERLAKU KEPADA NANING SELEPAS KEKALAHAN DATO' DOL SAID?

Selepas British menguasai Naning pada tahun 1832, struktur pentadbiran tradisional kawasan tersebut mengalami perubahan yang besar.

Satu kajian akademik oleh Siti Maisarah Bakar yang diterbitkan dalam jurnal SEJARAH: Journal of the Department of History Universiti Malaya menerangkan bahawa Naning dimasukkan ke dalam pentadbiran Melaka dan diletakkan di bawah pentadbiran Alor Gajah. Kajian tersebut turut menjelaskan bahawa kedudukan tradisional Dato' Penghulu Naning diturunkan, manakala pentadbiran kawasan itu disusun semula oleh pihak British.

Perubahan ini menunjukkan bahawa penguasaan wilayah bukan sekadar soal siapa yang memenangi peperangan. Selepas konflik berakhir, kuasa yang menang turut menentukan bagaimana kawasan berkenaan ditadbir, bagaimana pemimpin tempatan dilantik dan bagaimana hasil ekonomi dikutip.

Dalam kes Naning, pihak British memperkenalkan susunan pentadbiran yang berbeza daripada sistem tradisional yang sebelumnya berpusat pada penghulu Naning dan pemimpin adat.

Kajian akademik tersebut menerangkan bahawa British membentuk jawatan penghulu mukim untuk mentadbir kawasan-kawasan di Naning. Perubahan ini memecahkan struktur kuasa tradisional yang sebelumnya mempunyai kedudukan tersendiri dalam masyarakat tempatan.

Perubahan pentadbiran ini menjadi salah satu sebab penting mengapa Naning kemudian berkembang sebagai sebahagian daripada Melaka, bukannya sebagai sebahagian daripada Negeri Sembilan moden.

Walaupun demikian, warisan Adat Perpatih dan identiti sejarah Naning terus menjadi sebahagian daripada sejarah masyarakat Melayu di kawasan tersebut. Hubungan sejarahnya dengan Negeri Sembilan tidak semestinya hilang hanya kerana sempadan pentadbiran berubah.

14. ADAKAH KLANG, SEGAMAT DAN NANING HILANG PADA MASA YANG SAMA?

Berdasarkan sumber sejarah yang tersedia, tidak tepat untuk mengatakan ketiga-tiga wilayah tersebut terpisah daripada Negeri Sembilan yang asal pada satu tarikh atau melalui satu peristiwa yang sama.

Klang mempunyai tarikh penting dalam sejarah pemerintahan Selangor, iaitu November 1766, apabila kawasan itu mula berada di bawah pemerintahan Kesultanan Selangor menurut rekod rasmi pentadbiran Klang.

Naning pula mempunyai kronologi yang lebih jelas berkaitan perubahan pentadbirannya. Perang Naning pada tahun 1831–1832 berakhir dengan kekalahan Dato' Dol Said, selepas itu Naning dimasukkan ke dalam pentadbiran Melaka.

Bagi Segamat, sumber geografi rasmi mengesahkan bahawa kawasan tersebut disenaraikan sebagai sebahagian daripada persekutuan Negeri Sembilan yang awal, tetapi kini menjadi sebahagian daripada Johor. Walau bagaimanapun, sumber itu tidak menetapkan satu tarikh khusus atau satu perjanjian tunggal yang boleh dianggap sebagai tarikh Segamat terpisah daripada persekutuan tersebut.

Perbezaan kronologi ini menunjukkan bahawa perubahan wilayah berlaku melalui proses yang berlainan.

Klang berkembang dalam lingkungan pemerintahan Kesultanan Selangor. Naning mengalami perubahan pentadbiran yang jelas selepas kekalahan dalam perang menentang British. Segamat pula perlu difahami melalui sejarah hubungan wilayah tersebut dengan Johor dan perkembangan pentadbiran setempat.

Oleh itu, ungkapan “kehilangan wilayah Negeri Sembilan” boleh digunakan sebagai cara ringkas untuk menerangkan perubahan keluasan lingkungan sejarahnya, tetapi tidak sepatutnya dianggap sebagai bukti bahawa pernah berlaku satu pembahagian wilayah secara serentak.

15. PERANAN BRITISH DALAM PERUBAHAN SEMPADAN DAN PENTADBIRAN

British memainkan peranan penting dalam perubahan pentadbiran di Semenanjung Tanah Melayu pada abad ke-19. Namun, pengaruhnya tidak bermula dengan cara yang sama di semua kawasan.

Di Naning, campur tangan British berkait secara langsung dengan tuntutan cukai, persoalan kuasa pentadbiran dan penentangan Dato' Dol Said. Kekalahan Naning pada tahun 1832 membolehkan British memasukkan kawasan itu ke dalam pentadbiran Melaka dan menyusun semula institusi kepimpinan tradisionalnya.

Di Klang, British memperluas pengaruhnya dalam pentadbiran Selangor selepas konflik dalaman negeri itu pada abad ke-19. Sejarah rasmi Klang menyatakan bahawa seorang Residen British ditempatkan di Klang pada tahun 1875 selepas Perang Klang. Perkembangan ini menunjukkan bahawa pengukuhan pentadbiran kolonial berlaku dalam konteks yang berbeza daripada perubahan pemerintahan Klang pada tahun 1766.

Bagi Segamat, kita perlu mengelakkan kesimpulan bahawa British merupakan satu-satunya faktor yang menyebabkan kawasan tersebut berada di bawah Johor. Hubungan antara kerajaan Melayu, pengaruh pembesar tempatan dan perkembangan wilayah sebelum pentadbiran kolonial turut perlu dikaji.

Secara keseluruhannya, penguasaan kolonial membantu membentuk sistem pentadbiran yang lebih tersusun berdasarkan daerah, sempadan dan bidang kuasa tertentu. Namun, perubahan itu berlaku di atas sejarah politik tempatan yang telah wujud lama sebelumnya.

Oleh itu, sejarah perubahan wilayah tidak wajar diterangkan sebagai proses yang dilakukan oleh British sahaja. Perkembangan kerajaan Melayu, hubungan antara pembesar dan perubahan politik serantau turut memainkan peranan.

16. MENGAPA NEGERI SEMBILAN MODEN LEBIH KECIL DARIPADA NEGERI SEMBILAN YANG ASAL?

Negeri Sembilan moden terbentuk melalui perkembangan sejarah yang panjang. Wilayah yang kini menjadi sebahagian daripada negeri tersebut mempunyai sejarah tersendiri, termasuk perkembangan sistem luak, hubungan dengan Kesultanan Johor dan pembentukan institusi Yang di-Pertuan Besar.

Pada masa yang sama, beberapa wilayah yang dikaitkan dengan persekutuan awal mempunyai perjalanan politik yang berbeza. Klang berkembang dalam lingkungan Kesultanan Selangor, Naning dimasukkan ke dalam pentadbiran Melaka selepas perang pada tahun 1832, manakala Segamat kini berada di Johor. Hulu Pahang dan Jelai pula berada di Pahang.

Perkembangan ini menyebabkan senarai wilayah yang dikaitkan dengan Negeri Sembilan yang asal tidak sama dengan sempadan Negeri Sembilan pada hari ini.

Perlu diingat bahawa perubahan tersebut bukan bermaksud seluruh kawasan Negeri Sembilan moden terbentuk hanya selepas kehilangan wilayah-wilayah berkenaan. Negeri Sembilan moden turut mempunyai sejarah pembentukan institusi pemerintahan, pengiktirafan pemimpin adat dan penyusunan pentadbiran yang tersendiri.

Dengan kata lain, Negeri Sembilan yang asal dan Negeri Sembilan moden ialah dua gambaran sejarah yang berkaitan, tetapi tidak boleh dianggap sama sepenuhnya dari segi sempadan atau bentuk pemerintahan.

Persekutuan awal menggambarkan lingkungan sejarah dan hubungan antara wilayah. Negeri Sembilan moden pula merujuk kepada sebuah negeri dalam susunan pentadbiran Malaysia hari ini.

17. ADAKAH NEGERI SEMBILAN BOLEH MENUNTUT SEMULA KLANG, SEGAMAT DAN NANING?

Persoalan ini mungkin timbul apabila seseorang mengetahui bahawa Klang, Segamat dan Naning pernah disenaraikan sebagai sebahagian daripada Negeri Sembilan yang asal.

Namun, hubungan sejarah semata-mata tidak bermaksud sesebuah negeri moden mempunyai hak automatik untuk menuntut wilayah yang kini berada di bawah pentadbiran negeri lain.

Dalam konteks Malaysia hari ini, kedudukan wilayah dan sempadan negeri tertakluk pada Perlembagaan Persekutuan, undang-undang yang berkenaan serta proses perundangan dan pentadbiran yang sah.

Untuk menilai sebarang persoalan tentang perubahan sempadan negeri, seseorang perlu membezakan antara tiga perkara: hubungan sejarah, kedudukan adat dan status pentadbiran atau perlembagaan semasa.

Hubungan sejarah boleh menjelaskan asal usul masyarakat dan perkembangan politik sesuatu kawasan. Kedudukan adat pula boleh menunjukkan hubungan tradisi yang masih penting kepada komuniti tertentu. Namun, kedua-duanya tidak dengan sendirinya membuktikan bahawa sempadan negeri moden perlu diubah.

Oleh itu, fakta bahawa ketiga-tiga wilayah tersebut disenaraikan dalam sejarah Negeri Sembilan yang asal lebih sesuai difahami sebagai maklumat sejarah tentang perubahan politik dan wilayah, bukannya bukti bahawa Negeri Sembilan moden mempunyai tuntutan wilayah secara automatik.

Perbincangan tentang sejarah juga perlu mengelakkan penggunaan istilah seperti “hak milik asal” atau “wilayah yang dirampas” tanpa bukti dokumentari yang mencukupi. Istilah sedemikian boleh membawa maksud undang-undang yang lebih khusus daripada apa yang dapat dibuktikan melalui senarai wilayah sejarah semata-mata.

18. KESIMPULAN: SEJARAH YANG MENUNJUKKAN PERUBAHAN POLITIK TANAH MELAYU

Sejarah Klang, Segamat dan Naning memperlihatkan bahawa sempadan negeri moden di Semenanjung Tanah Melayu terbentuk melalui proses yang panjang dan kompleks.

Pada peringkat awal, nama Negeri Sembilan digunakan untuk merujuk kepada persekutuan wilayah yang dikaitkan dengan masyarakat Minangkabau dan merangkumi kawasan yang kini berada dalam beberapa negeri. Hubungan antara wilayah tersebut dibentuk oleh penghijrahan penduduk, adat, kepimpinan tempatan dan hubungan politik dengan kerajaan Melayu yang lebih besar.

Klang kemudian berada di bawah pemerintahan Kesultanan Selangor mulai November 1766, menurut sejarah rasmi pentadbiran Klang. Naning pula mengalami perubahan yang jelas selepas Perang Naning 1831–1832, apabila British berjaya menawan Taboh dan memasukkan kawasan itu ke dalam pentadbiran Melaka. Segamat pula kekal sebagai sebahagian daripada Johor dalam sempadan negeri moden, walaupun disenaraikan dalam sejarah Negeri Sembilan yang awal.

Ketiga-tiga wilayah tersebut tidak terpisah melalui satu peristiwa yang sama. Setiap wilayah mempunyai latar belakang politik dan pentadbiran yang tersendiri, dan perbezaan inilah yang menjadikan sejarahnya penting untuk dikaji.

Pengajaran paling besar daripada sejarah ini ialah sempadan negeri pada hari ini tidak semestinya menggambarkan keseluruhan sejarah hubungan masyarakat pada masa lampau. Sesuatu wilayah boleh mempunyai hubungan sejarah dengan lebih daripada satu kerajaan, sementara adat dan identiti masyarakatnya terus berkembang walaupun pentadbirannya berubah.

Oleh itu, apabila kita membincangkan Negeri Sembilan yang asal, kita bukan sekadar melihat peta lama. Kita sedang meneliti sejarah bagaimana masyarakat, kerajaan dan wilayah di Semenanjung Tanah Melayu berubah mengikut zaman.

Memahami sejarah tersebut membantu kita menghargai warisan Negeri Sembilan, Selangor, Johor dan Melaka, serta melihat bahawa sejarah setiap negeri saling berkait dalam pembentukan Malaysia hari ini.